1. Pojęcie administracji publicznej i jej konstytucyjne umocowanie
Administracja publiczna – funkcjonuje w obrębie społeczności zorganizowanej w państwo. Jest tak stara jak
państwo
Instytucje w administracji podlegają regulacją prawnym, jest więc ona systemem instytucji działających według
przyjętych założeń organizacyjnych.
W Polsce od 2007 wyróżniamy 2 struktury administracji:
- samorządowa
- rządowa/państwowa
Administracja rządowa – NIK, PIP
Oba rodzaje administracji podlegają różnym reżimom prawnym.
Administracja publiczna – ogół organów i podmiotów prowadzących w imieniu państwa działalność
administracyjna w swoistych formach działania. Konstytucja RP wyznacza ramy funkcjonowania administracji
publicznej i zawiera kilka wyznaczników w pozycji ustrojowej administracji.
Art.2 – RP jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej
(wszystkie akty prawa muszą być sprawiedliwe społecznie)
Art. 7 – Organy władzy publicznej działają n podstawie i w granicach prawa (zasada legalizmu)
Art. 10 ust. 1 – ustrój RP opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej wykonawczej i
sądowniczej
Art. 15 – ustrój terytorialny RP zapewnia decentralizację władzy publicznej (decentralizacja została dokonana w
stosunku do pewnych sektorów takich jak : gospodarka komunalna, sprawy wewnętrzne. Pozostałe działy
administracji nie do końca zostały zdecentralizowane)
2. Administracja publiczna w kontekście zasady państwa prawnego
Administracja publiczna w kontekście zasady państwa prawnego może podejmować decyzje i czynności
urzędowe wówczas, gdy przepisy prawa to nakazują lub upoważniają. Ograny działać więc mogą tylko na
podstawie i w ramach przyznanych uprawnie ń . Wymóg ten stanowi treść zasady praworządności co oznacza że
kompetencje muszą wynikać z przepisów prawa. Zasada państwa prawnego obejmuje wymóg ochrony zaufania
obywateli wobec państwa i jego organów. Oznacza on:
- zachowanie przez organy uczciwości w stosunku do obywateli
- przestrzeganie ustalonych zasad postępowania
- nie wycofywania się ze złożonych przyrzeczeń
- nie nadużywania władczej pozycji
- zakaz retroakcji (zakaz stosowania prawa wstecz); vacatio legis
- ochrona praw nabytych (nabyte prawo nie może być odebrane, lub modyfikowane w sposób niekorzystny dla
podmiotu tego prawa)
- stanowienie aktów prawnych sposób zrozumiały i jednoznaczny
- zasada państwa prawnego oznacza także zakaz nadmiernej ingerencji administracji, która powinna zawężać
swe działania do niezbędnego minimum
Administracja publiczna powinna być otwarta także na konsultowanie i negocjowanie podejmowanych
rozwiązań w takich dziedzinach jak :gospodarka, oświata, polityka społeczna.
Zasada legalizmu Art. 7 – oznacza to że podjęcie czynności powinno być zawarte w przepisach prawnych.
Dla administracji publicznej źródłami prawa są:
- konstytucja
- ustawy
- ratyfikowane umowy międzynarodowe
- rozporządzenia
3. Administracja publiczna w konstytucyjnym systemie podziału i równowagi
władz
Organami władzy wykonawczej jest Prezydent (organ jednoosobowy) i Rada Ministrów (organ kolegialny).
Rada Ministrów sprawuje kierownictwo wobec całego systemu administracji, czyli kieruje administracja
rządową (art. 146 u 3). Ponadto sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym z punktu widzenia legalności
(art. 171 u 1).
Pracę Rady Ministrów reguluje ustawa z 1997 roku.
Organ administracji publicznej – człowiek, lub grupa ludzi:
a) znajdujący się w strukturze administracji państwowej, lub samorządowej
b) powołany w celu realizacji norm prawa administracyjnego
c) działający w granicach przyznanych mu przez prawo
Termin administracja pochodzi z łaciny i oznacz – działanie celowe. Jest synonimem służby i zarządzania.
Administracja publiczna w ujęciu przedmiotowym jest to działalność państwa, której przedmiotem są sprawy
administracyjne. Administrację publiczną można rozpatrywać w sensie:
- organizacyjnym
- funkcjonalnym
- prawnym
Administracja publiczna - jest częścią aparatu państwowego, sługą ustroju i aparatem wykonawczym władzy
publicznej (definicja Ireny Lipowicz).
Administracja publiczna – zespół działań, czynności, przedsięwzięć organizatorskich i wykonawczych
prowadzonych na rzecz interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje na podstawie ustawy w
określonych prawem formułach ( definicja Izdebski i Kulesza)
Administracja publiczna - to instytucja służącą podejmowaniu działań mających na celu zapewnienie interesu
społecznego, czyli takiego, który jest ceniony przez większość obywateli. (definicja Boć)
Administracja publiczna - to wszystkie organy administracji publicznej i inne organy administrujący ,
wykonujący zadania z zakresu administracji.
Organem administracji publicznej - jest człowiek lub grupa ludzi, znajdujący się w strukturze państwa lub
samorządu terytorialnego, powołany w celu realizacji norm prawa administracyjnego w sposób i ze skutkiem
właściwym temu prawu i w granicach przyznanych mu przez prawo kompetencji (definicja Boć).
Urząd organu administracji – występuje w 3 znaczeniach:
- zespół wyodrębniony kompetencji np. urząd prezydenta, ministra, wojewody
- szczególna nazwa organu administracyjnego np. urząd morski, celny, górniczy
- jako zorganizowany zespół środków materialnych przydanych danemu organowi administracji w wykonywaniu
jego funkcji np. sanepid, urząd marszałkowski, urząd wojewódzki, urząd gminy, ministerstwo, starostwo,
kancelaria premiera
4. Administracja w starożytności i w monarchii absolutnej
Pojawiła się wraz z powstaniem pierwszych form państwowości i wypełniała funkcje służebną wobec suwerena.
W cywilizacja starożytnych administracja wykonywała polecenia władcy, który często utożsamiał się z bogiem,
lub jego ziemskim przedstawicielem. Ówcześni urzędnicy byli sługami całkowicie zależnymi i posłusznymi
wobec panującego, którego wola stawała się prawem. Rozwój administracji wiązał się z koniecznością
organizacji walk z żywiołami i zapewnieniem bezpieczeństwa. W starożytności były przyjęte 2 modele
budowania ośrodka władzy:
- model despotyczny (w krajach pozaeuropejskich)
- model europejski (dominowały rozwiązania republikańskie)
Administracja starożytna była bardzo scentralizowana. Aparat urzędniczy miał charakter elitarny i był związany
z pochodzeniem.
Wraz z rozwojem terytorialnym konieczna stała się decentralizacja, tworzenie urzędów prowincjonalnych i
konieczność specjalizacji.
W republice rzymskiej działała magistratura. Szczególną rolę odgrywali kwestor i cenzor. Administracja
cesarstwa zorganizowana była w oparciu o podział administracyjny kraju i tworzyła sieć hierarchicznie
powiązanych urzędników.
Po upadku imperium rzymskiego zanikła ta struktura. Najważniejsze stało się Królestwo Franków. Było to
królestwo osobowe. Imperium Karola wielkiego stanowiło jedność prawa państwowego i kościelnego.
Najważniejsze urzędy to : kanclerz, stolnik, koniuszy, komornik, cześnik. Cesarstwo dzieliło się na hrabstwa.
Urzędnicy to hrabiowie, a przygraniczne hrabstwa to marchie (mieli uprawnienia wojskowe).
Od 13 wieku w Europie zaczęły się tworzyć Rady stanowe, które reprezentowały interesy i miały wpływ na
władzę wykonawczą (w Polsce Sejm).
Monarchia feudalna była słaba a w tym okresie w siłę rosły miasta, które rysowały swoją siłę i autonomię
(Wenecja, Florencja).
Okres monarchii absolutnej – chęć zwiększenia władzy królewskiej, czemu towarzyszyła chęć rozbudowy ……..
i rozdzielenie aparatu administracji od sądownictwa. Podstawową cechą absolutyzmu była centralizacja państwa
i władzy politycznej wyłączonej spod jakiejkolwiek kontroli. Monarcha stanowił prawo, wymierzał
sprawiedliwość i dla niego pobierano podatki. Cechami tej monarchii było:
- zcentralizowany aparat państwowy składający się z fachowych urzędników
- sprawny aparat biurokratyczny
- silna narodowa armia
- uniezależnienie się od kościoła
- uniezależnienie się od możnowładców
Centralne zarządzanie państwem absolutnym wymagało powołania nowych instytucji, które było obsadzane
kompetentnymi i odwołalnymi urzędnikami. Podporządkowany władcy aparat oparty był na zasadach
centralizmu i biurokratyzmu.
We Francji kolegialnym organem doradczym była Rada Królewska, w monarchii Habsburskiej organy centralne
miały charakter kolegialny tj. kancelaria stanu (sprawy zagraniczne), zjednoczona kancelaria narodowa (spray
wewnętrzne), najwyższa izba sprawiedliwości (sąd najwyższy). Cechą tego aparatu administracyjnego była
służba koronie, czyli urzędnik to był sługa korony, który składał przysięgę na wierność i był wykonawcą woli
władcy absolutnego
5. Administracja Weberowska
Administracja Weberowska – początki współczesnego modelu administracji sięgają połowy 19 wieku i wpływ
na niego miały reformy angielskie, ale przede wszystkim te reformy polegały na wymaganiu kompetencji od
urzędników oraz wprowadzeniu zasady konkursów. Urzędników dzielono n :
- merytorycznych
- technicznych
W 1883 w USA została przyjęta ustawa o służbie cywilnej i utworzono komisje służby cywilnej odpowiedzialną
za budowanie profesjonalnego aparatu administracji opartego na kryteriach merytorycznych. Wprowadzał
system otwartych egzaminów dla kandydatów służby cywilnej, mianowanie do pracy w służbie cywilnej na
podstawie wyników konkursu.
Ustawa ta wprowadzała staż zawodowy przed mianowaniem na stanowiska urzędnicze. Twórcą teorii biurokracji
opierającej się na zasadach wyodrębnionej służby cywilnej, rekrutowanej i mianowanej na podstawie
kompetencji zawodowych i politycznie neutralnej był niemiecki socjolog Maź Weber. Wg webera istnieją 3 typy
władzy:
- charyzmatyczna
- tradycyjna
- racjonalna (legalna)
Z idei władzy racjonalnej Weber wyprowadził podstawowe zasady biurokracji idealnej. Hierarchiczność jako
zasada organizacyjna i tu urzędnik podporządkowuje się decyzjom , ale przysługuje mu prawo odwołania i
zażalenia.
Depersonalizacja – władza urzędnika i obowiązek podporządkowania jej przez obywatela ze sprawowanego
przez niego urzędu. Praca urzędnika jest stałym podstawowym zajęciem.
Bezosobowe przepisy są podstawą działania i precyzyjnie rozgraniczają zakres uprawnień i obowiązków
urzędnika, co ma wykluczyć wzajemną ingerencję. Kwalifikacje formalne są podstawą zatrudnienia i awansu, a
istotnym elementem awansu jest staż.
Specjalizacja i podział pracy i uprawnień oparty jest na normach prawnych.
Wysoki poziom specjalizacji i kwalifikacje zawodowe urzędników stanowić miały gwarancję skuteczności jej
działania. Kluczową rolę w teorii biurokracji kluczową odgrywała rolę odgrywała osoba s……. Profesja
urzędnika postrzegana była jako zawód prestiżowy, a jego wykonywanie było służbą na rzecz dobra
publicznego. W zrozumieniu tej teorii urzędnik zabiega o prestiż wynikający z wykonywanej pracy. Jest
mianowany przez swoich zwierzchników. Regularnie otrzymuje gratyfikacje finansową i świadczenia
emerytalne. Podstawą wynagrodzenia nie jest zakres wykonywanej pracy, a pozycja w strukturze oraz dodatek
za staż. Awans urzędnika następuje ze stanowiska niższego na wyższe stopniowo. Model Weberowski zakładał,
że biurokraci są bezinteresowni, a w swoim postępowaniu kierują się ideą służby publicznej.
6. Co to jest Nowe zarządzanie publiczne ?
Postanowiono zastąpić to nowym zarządzaniem publicznym – zlecanie pewnych zadań administracji publ
agencjom prywatnym oraz różnego rodzaju fundacjom (organizacjom pozarządowym). Charakteryzuje się:
- rozdzielenie ról klienta i dostarczyciela usług
- promowanie kontraktowania usług
- elastyczności warunków pracy
- wprowadzenie warunków rynkowych do administracji publicznej
- zorientowanie działań na klienta
- wprowadzenie i wypracowanie przez rząd regulacji określających sposób świadczenia usług i ich standardy.
Kraje anglosaskie i Australia, kanada. Nie spodziewano się żę przyniesie to takie oszczędności - 3%. Zaczęto
formułować zarzuty:
- nadmierna ekonomizacja
- selektywne podejście do teorii organizacji zarządzania
- obawy o skuteczność kontroli nad działaniami urzędników i egzekwowanie ich odpowiedzialności.
Krytycy tego nowego zarządzania publicznego podkreślali że wzrost kompetencji i autonomii urzędników może
też rodzić zachowania korupcyjne. Wyrażano też obawę o skuteczność kontroli.
7. Instytucje państwowe i samorządowe I Rzeczypospolitej
Rzeczpospolita obojga narodów
Unia Lubelska – unia personalno realna: ustanowiła że najwyższym organem korony i Litwy będzie wspólny
sejm . pozostałe urzędy pozostały po swoich stronach. Ten okres nazywam ustrojem „demokracji szlacheckiej”.
Pozycja szlachty ugruntowana po wpływem ruchu egzekucyjnego (szlachty średniej), która domagała się: zwrotu
królewszczyzn, zakazu łaszczenia wysokiej godności w 1 reku, kontrola poczynań króla przez sejm, zniesienia
jurysdykcji kościelnej nad szlachtą, ujednolicenia prawa i reformy podatków, wprowadzenia kościoła
narodowego. Oznaczały ograniczenie władzy królewskiej
Pod koniec 16 wieku ukształtowała się tradycja liberum veto, które było nadużywane (zrywanie sejmu), groziła
destabilizacją państwa.
Instytucje:
- sejm walny : zwoływany co 2 lata na 6 tygodni. Skład: posłowie wybierani na sejmikach wojewódzkich i
ziemskich, którzy otrzymywali instrukcje (polecenia co mają załatwić a na co nie mogą się godzić)- mandat
imperatywny.
Uprawnienia sejmu:
-uchwalał podatki
- decydował o wojnie i pokoju
- przyjmował poselstwa
- decydował o rekrutacji wojsk czyli pospolitym ruszeniu
- władza króla: od 16 wieku władza była ograniczana i sprowadzała się
-- władza prawodawcza: edykty i ordynacje oraz ustawy , które nie mogły dot szlachty
- - władza wykonawcza: mianowanie senatorów, zwierzchność nad lennami
-- sądownicza
-- wojskowa
- sejmiki i sądy szlacheckie: przywileje nieszawskie, które umacniały pozycje sejmików
-- przedsejmowe sejmiki : wybór posłów na sejm
-- relacyjne sejmiki
-- elekcyjne sejmiki: wybór kandydatów na jakieś urzędy
Samorządowy charakter miały sądy szlacheckie i grodzkie rejestrujące akty prawne. Funkcje sądu apelacyjnego
miał Trybunał Koronny.
Korona składała się z 2 prowincji: wielkopolska i małopolska
W skład wlkp. 6 województw i 4 ziemie
RP obojga narodów posiadała urzędy centralne i lokalne. W skład senatu wchodzili: marszałek koronny,
kanclerz, hetmani. W miastach był wojewoda i kasztelan. Musieli wykonać pospolite ruszenie, nadzór nad
miarami i wagami, wykonywanie jurysdykcji.
Urzędy były dożywotnie, ale nie były dziedziczne.
Do połowy 18 wieku ni wykształcił się aparat urzędniczy.
Reformy rozpoczęły się od sejmu konwokacyjnego 1764. …. (co zrobił)
Powołał urzędy:
- komisje skarbowa
-komisja wojskowa
Do tych wykonywania zadań tych komisji został powołany zawodowy korpus urzędniczy. Powołano komisje
dobrego porządku.
1793 powołano komisje KEN. Podlegało jej szkolnictwo od podstawowego do wyższych. Pod naciskiem Rosji
powstała rada nieustająca. Nadzorowała administracje. Miała inicjatywę ustawodawczą kontrolowała
urzędników centralnych. Miała 5 departamentów:
- interesów cudzoziemców
- policji
- skarbu
- wojska
Powstanie rady Nieustającej był początkiem podstaw tworzenia kadry urzędniczej.
8. Administracja publiczna w II RP
1918 Administracja publiczna II RP.
Scalenie ziem i społeczeństwa, które było pod zaborami. Powołano komisje – Jaroszyński. Przedstawiła system
struktur i formy państwa. Adm. centralną stanowiła Rada ministrów
- rozpatrywanie sprawozdań
- ustalanie działalności ministrów
- wydawanie zarządzeń
Ministerstwa dzieliły się na departamenty i wydziały. Podział administracyjny regulowały akty prawne.
W gminach władze powierzono samorządowi terytorialnemu z mocy konstytucji marcowej wojewoda
współdziałał z organami kolegialnymi jak rada wojewódzka i wydział wojewódzki. Samorząd wojewódzki
powstały w Wielkopolsce i Pomorzu. Ustawa podzieliła organy na:
-wykonawcze
- stanowiące
- kontrolne
Zakres uprawnień samorządu dot…..
Samorząd posiadał osobowość cywilno- prawną i publiczno-prawną. W okresie 20 lecia międzywojennego
przymusowy był samorząd gospodarczy. Było to zrzeszenie osób prowadzących działalność gospodarczą. Istniał
też samorząd zawodowy.
1922 utworzono ustawę o służbie cywilnej. Wyłączeni byli sędziowie , prokuratorzy, nauczyciele, pracownicy
poczty, kolei, pracownicy przedsiębiorstw.
Ustawa dzieliła na urzędników wyższych i niższych funkcjonariuszy. Od urzędnika służby cywilnej wymagało
się….
9. Administracja publiczna po 1945 roku
W 1945-48 staliśmy się państwem demokracji ludowej. 19.02.1947 mała konstytucja.
1952 nastąpiła likwidacja samorządu terytorialnego i upaństwowienie własności samorządowej. Zniesiono
wojewodów itd.
Podporządkowanie podwójne.
W 75 podział dwustopniowy podział administracyjny (województwo i gmina).
1989 wybory w Polsce. Transformacja wymagała dostosowania administracji publicznej
1990 przywrócenie samorządu terytorialnego na szczeblu gminnym
Rozdzielenie administracji rządowej i samorządowej.
Reforma administracji rządowej
95 reforma centrum rządu
1996 ustawa o służbie cywilnej
- 97 ustawa o działach administracji rządowej
- ustawa o administracji rządowej w województwie, gdzie administracja zaepolona podlegała wojewodzie i
staroście
Administracja publiczna – funkcjonuje w obrębie społeczności zorganizowanej w państwo. Jest tak stara jak
państwo
Instytucje w administracji podlegają regulacją prawnym, jest więc ona systemem instytucji działających według
przyjętych założeń organizacyjnych.
W Polsce od 2007 wyróżniamy 2 struktury administracji:
- samorządowa
- rządowa/państwowa
Administracja rządowa – NIK, PIP
Oba rodzaje administracji podlegają różnym reżimom prawnym.
Administracja publiczna – ogół organów i podmiotów prowadzących w imieniu państwa działalność
administracyjna w swoistych formach działania. Konstytucja RP wyznacza ramy funkcjonowania administracji
publicznej i zawiera kilka wyznaczników w pozycji ustrojowej administracji.
Art.2 – RP jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej
(wszystkie akty prawa muszą być sprawiedliwe społecznie)
Art. 7 – Organy władzy publicznej działają n podstawie i w granicach prawa (zasada legalizmu)
Art. 10 ust. 1 – ustrój RP opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej wykonawczej i
sądowniczej
Art. 15 – ustrój terytorialny RP zapewnia decentralizację władzy publicznej (decentralizacja została dokonana w
stosunku do pewnych sektorów takich jak : gospodarka komunalna, sprawy wewnętrzne. Pozostałe działy
administracji nie do końca zostały zdecentralizowane)
2. Administracja publiczna w kontekście zasady państwa prawnego
Administracja publiczna w kontekście zasady państwa prawnego może podejmować decyzje i czynności
urzędowe wówczas, gdy przepisy prawa to nakazują lub upoważniają. Ograny działać więc mogą tylko na
podstawie i w ramach przyznanych uprawnie ń . Wymóg ten stanowi treść zasady praworządności co oznacza że
kompetencje muszą wynikać z przepisów prawa. Zasada państwa prawnego obejmuje wymóg ochrony zaufania
obywateli wobec państwa i jego organów. Oznacza on:
- zachowanie przez organy uczciwości w stosunku do obywateli
- przestrzeganie ustalonych zasad postępowania
- nie wycofywania się ze złożonych przyrzeczeń
- nie nadużywania władczej pozycji
- zakaz retroakcji (zakaz stosowania prawa wstecz); vacatio legis
- ochrona praw nabytych (nabyte prawo nie może być odebrane, lub modyfikowane w sposób niekorzystny dla
podmiotu tego prawa)
- stanowienie aktów prawnych sposób zrozumiały i jednoznaczny
- zasada państwa prawnego oznacza także zakaz nadmiernej ingerencji administracji, która powinna zawężać
swe działania do niezbędnego minimum
Administracja publiczna powinna być otwarta także na konsultowanie i negocjowanie podejmowanych
rozwiązań w takich dziedzinach jak :gospodarka, oświata, polityka społeczna.
Zasada legalizmu Art. 7 – oznacza to że podjęcie czynności powinno być zawarte w przepisach prawnych.
Dla administracji publicznej źródłami prawa są:
- konstytucja
- ustawy
- ratyfikowane umowy międzynarodowe
- rozporządzenia
3. Administracja publiczna w konstytucyjnym systemie podziału i równowagi
władz
Organami władzy wykonawczej jest Prezydent (organ jednoosobowy) i Rada Ministrów (organ kolegialny).
Rada Ministrów sprawuje kierownictwo wobec całego systemu administracji, czyli kieruje administracja
rządową (art. 146 u 3). Ponadto sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym z punktu widzenia legalności
(art. 171 u 1).
Pracę Rady Ministrów reguluje ustawa z 1997 roku.
Organ administracji publicznej – człowiek, lub grupa ludzi:
a) znajdujący się w strukturze administracji państwowej, lub samorządowej
b) powołany w celu realizacji norm prawa administracyjnego
c) działający w granicach przyznanych mu przez prawo
Termin administracja pochodzi z łaciny i oznacz – działanie celowe. Jest synonimem służby i zarządzania.
Administracja publiczna w ujęciu przedmiotowym jest to działalność państwa, której przedmiotem są sprawy
administracyjne. Administrację publiczną można rozpatrywać w sensie:
- organizacyjnym
- funkcjonalnym
- prawnym
Administracja publiczna - jest częścią aparatu państwowego, sługą ustroju i aparatem wykonawczym władzy
publicznej (definicja Ireny Lipowicz).
Administracja publiczna – zespół działań, czynności, przedsięwzięć organizatorskich i wykonawczych
prowadzonych na rzecz interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje na podstawie ustawy w
określonych prawem formułach ( definicja Izdebski i Kulesza)
Administracja publiczna - to instytucja służącą podejmowaniu działań mających na celu zapewnienie interesu
społecznego, czyli takiego, który jest ceniony przez większość obywateli. (definicja Boć)
Administracja publiczna - to wszystkie organy administracji publicznej i inne organy administrujący ,
wykonujący zadania z zakresu administracji.
Organem administracji publicznej - jest człowiek lub grupa ludzi, znajdujący się w strukturze państwa lub
samorządu terytorialnego, powołany w celu realizacji norm prawa administracyjnego w sposób i ze skutkiem
właściwym temu prawu i w granicach przyznanych mu przez prawo kompetencji (definicja Boć).
Urząd organu administracji – występuje w 3 znaczeniach:
- zespół wyodrębniony kompetencji np. urząd prezydenta, ministra, wojewody
- szczególna nazwa organu administracyjnego np. urząd morski, celny, górniczy
- jako zorganizowany zespół środków materialnych przydanych danemu organowi administracji w wykonywaniu
jego funkcji np. sanepid, urząd marszałkowski, urząd wojewódzki, urząd gminy, ministerstwo, starostwo,
kancelaria premiera
4. Administracja w starożytności i w monarchii absolutnej
Pojawiła się wraz z powstaniem pierwszych form państwowości i wypełniała funkcje służebną wobec suwerena.
W cywilizacja starożytnych administracja wykonywała polecenia władcy, który często utożsamiał się z bogiem,
lub jego ziemskim przedstawicielem. Ówcześni urzędnicy byli sługami całkowicie zależnymi i posłusznymi
wobec panującego, którego wola stawała się prawem. Rozwój administracji wiązał się z koniecznością
organizacji walk z żywiołami i zapewnieniem bezpieczeństwa. W starożytności były przyjęte 2 modele
budowania ośrodka władzy:
- model despotyczny (w krajach pozaeuropejskich)
- model europejski (dominowały rozwiązania republikańskie)
Administracja starożytna była bardzo scentralizowana. Aparat urzędniczy miał charakter elitarny i był związany
z pochodzeniem.
Wraz z rozwojem terytorialnym konieczna stała się decentralizacja, tworzenie urzędów prowincjonalnych i
konieczność specjalizacji.
W republice rzymskiej działała magistratura. Szczególną rolę odgrywali kwestor i cenzor. Administracja
cesarstwa zorganizowana była w oparciu o podział administracyjny kraju i tworzyła sieć hierarchicznie
powiązanych urzędników.
Po upadku imperium rzymskiego zanikła ta struktura. Najważniejsze stało się Królestwo Franków. Było to
królestwo osobowe. Imperium Karola wielkiego stanowiło jedność prawa państwowego i kościelnego.
Najważniejsze urzędy to : kanclerz, stolnik, koniuszy, komornik, cześnik. Cesarstwo dzieliło się na hrabstwa.
Urzędnicy to hrabiowie, a przygraniczne hrabstwa to marchie (mieli uprawnienia wojskowe).
Od 13 wieku w Europie zaczęły się tworzyć Rady stanowe, które reprezentowały interesy i miały wpływ na
władzę wykonawczą (w Polsce Sejm).
Monarchia feudalna była słaba a w tym okresie w siłę rosły miasta, które rysowały swoją siłę i autonomię
(Wenecja, Florencja).
Okres monarchii absolutnej – chęć zwiększenia władzy królewskiej, czemu towarzyszyła chęć rozbudowy ……..
i rozdzielenie aparatu administracji od sądownictwa. Podstawową cechą absolutyzmu była centralizacja państwa
i władzy politycznej wyłączonej spod jakiejkolwiek kontroli. Monarcha stanowił prawo, wymierzał
sprawiedliwość i dla niego pobierano podatki. Cechami tej monarchii było:
- zcentralizowany aparat państwowy składający się z fachowych urzędników
- sprawny aparat biurokratyczny
- silna narodowa armia
- uniezależnienie się od kościoła
- uniezależnienie się od możnowładców
Centralne zarządzanie państwem absolutnym wymagało powołania nowych instytucji, które było obsadzane
kompetentnymi i odwołalnymi urzędnikami. Podporządkowany władcy aparat oparty był na zasadach
centralizmu i biurokratyzmu.
We Francji kolegialnym organem doradczym była Rada Królewska, w monarchii Habsburskiej organy centralne
miały charakter kolegialny tj. kancelaria stanu (sprawy zagraniczne), zjednoczona kancelaria narodowa (spray
wewnętrzne), najwyższa izba sprawiedliwości (sąd najwyższy). Cechą tego aparatu administracyjnego była
służba koronie, czyli urzędnik to był sługa korony, który składał przysięgę na wierność i był wykonawcą woli
władcy absolutnego
5. Administracja Weberowska
Administracja Weberowska – początki współczesnego modelu administracji sięgają połowy 19 wieku i wpływ
na niego miały reformy angielskie, ale przede wszystkim te reformy polegały na wymaganiu kompetencji od
urzędników oraz wprowadzeniu zasady konkursów. Urzędników dzielono n :
- merytorycznych
- technicznych
W 1883 w USA została przyjęta ustawa o służbie cywilnej i utworzono komisje służby cywilnej odpowiedzialną
za budowanie profesjonalnego aparatu administracji opartego na kryteriach merytorycznych. Wprowadzał
system otwartych egzaminów dla kandydatów służby cywilnej, mianowanie do pracy w służbie cywilnej na
podstawie wyników konkursu.
Ustawa ta wprowadzała staż zawodowy przed mianowaniem na stanowiska urzędnicze. Twórcą teorii biurokracji
opierającej się na zasadach wyodrębnionej służby cywilnej, rekrutowanej i mianowanej na podstawie
kompetencji zawodowych i politycznie neutralnej był niemiecki socjolog Maź Weber. Wg webera istnieją 3 typy
władzy:
- charyzmatyczna
- tradycyjna
- racjonalna (legalna)
Z idei władzy racjonalnej Weber wyprowadził podstawowe zasady biurokracji idealnej. Hierarchiczność jako
zasada organizacyjna i tu urzędnik podporządkowuje się decyzjom , ale przysługuje mu prawo odwołania i
zażalenia.
Depersonalizacja – władza urzędnika i obowiązek podporządkowania jej przez obywatela ze sprawowanego
przez niego urzędu. Praca urzędnika jest stałym podstawowym zajęciem.
Bezosobowe przepisy są podstawą działania i precyzyjnie rozgraniczają zakres uprawnień i obowiązków
urzędnika, co ma wykluczyć wzajemną ingerencję. Kwalifikacje formalne są podstawą zatrudnienia i awansu, a
istotnym elementem awansu jest staż.
Specjalizacja i podział pracy i uprawnień oparty jest na normach prawnych.
Wysoki poziom specjalizacji i kwalifikacje zawodowe urzędników stanowić miały gwarancję skuteczności jej
działania. Kluczową rolę w teorii biurokracji kluczową odgrywała rolę odgrywała osoba s……. Profesja
urzędnika postrzegana była jako zawód prestiżowy, a jego wykonywanie było służbą na rzecz dobra
publicznego. W zrozumieniu tej teorii urzędnik zabiega o prestiż wynikający z wykonywanej pracy. Jest
mianowany przez swoich zwierzchników. Regularnie otrzymuje gratyfikacje finansową i świadczenia
emerytalne. Podstawą wynagrodzenia nie jest zakres wykonywanej pracy, a pozycja w strukturze oraz dodatek
za staż. Awans urzędnika następuje ze stanowiska niższego na wyższe stopniowo. Model Weberowski zakładał,
że biurokraci są bezinteresowni, a w swoim postępowaniu kierują się ideą służby publicznej.
6. Co to jest Nowe zarządzanie publiczne ?
Postanowiono zastąpić to nowym zarządzaniem publicznym – zlecanie pewnych zadań administracji publ
agencjom prywatnym oraz różnego rodzaju fundacjom (organizacjom pozarządowym). Charakteryzuje się:
- rozdzielenie ról klienta i dostarczyciela usług
- promowanie kontraktowania usług
- elastyczności warunków pracy
- wprowadzenie warunków rynkowych do administracji publicznej
- zorientowanie działań na klienta
- wprowadzenie i wypracowanie przez rząd regulacji określających sposób świadczenia usług i ich standardy.
Kraje anglosaskie i Australia, kanada. Nie spodziewano się żę przyniesie to takie oszczędności - 3%. Zaczęto
formułować zarzuty:
- nadmierna ekonomizacja
- selektywne podejście do teorii organizacji zarządzania
- obawy o skuteczność kontroli nad działaniami urzędników i egzekwowanie ich odpowiedzialności.
Krytycy tego nowego zarządzania publicznego podkreślali że wzrost kompetencji i autonomii urzędników może
też rodzić zachowania korupcyjne. Wyrażano też obawę o skuteczność kontroli.
7. Instytucje państwowe i samorządowe I Rzeczypospolitej
Rzeczpospolita obojga narodów
Unia Lubelska – unia personalno realna: ustanowiła że najwyższym organem korony i Litwy będzie wspólny
sejm . pozostałe urzędy pozostały po swoich stronach. Ten okres nazywam ustrojem „demokracji szlacheckiej”.
Pozycja szlachty ugruntowana po wpływem ruchu egzekucyjnego (szlachty średniej), która domagała się: zwrotu
królewszczyzn, zakazu łaszczenia wysokiej godności w 1 reku, kontrola poczynań króla przez sejm, zniesienia
jurysdykcji kościelnej nad szlachtą, ujednolicenia prawa i reformy podatków, wprowadzenia kościoła
narodowego. Oznaczały ograniczenie władzy królewskiej
Pod koniec 16 wieku ukształtowała się tradycja liberum veto, które było nadużywane (zrywanie sejmu), groziła
destabilizacją państwa.
Instytucje:
- sejm walny : zwoływany co 2 lata na 6 tygodni. Skład: posłowie wybierani na sejmikach wojewódzkich i
ziemskich, którzy otrzymywali instrukcje (polecenia co mają załatwić a na co nie mogą się godzić)- mandat
imperatywny.
Uprawnienia sejmu:
-uchwalał podatki
- decydował o wojnie i pokoju
- przyjmował poselstwa
- decydował o rekrutacji wojsk czyli pospolitym ruszeniu
- władza króla: od 16 wieku władza była ograniczana i sprowadzała się
-- władza prawodawcza: edykty i ordynacje oraz ustawy , które nie mogły dot szlachty
- - władza wykonawcza: mianowanie senatorów, zwierzchność nad lennami
-- sądownicza
-- wojskowa
- sejmiki i sądy szlacheckie: przywileje nieszawskie, które umacniały pozycje sejmików
-- przedsejmowe sejmiki : wybór posłów na sejm
-- relacyjne sejmiki
-- elekcyjne sejmiki: wybór kandydatów na jakieś urzędy
Samorządowy charakter miały sądy szlacheckie i grodzkie rejestrujące akty prawne. Funkcje sądu apelacyjnego
miał Trybunał Koronny.
Korona składała się z 2 prowincji: wielkopolska i małopolska
W skład wlkp. 6 województw i 4 ziemie
RP obojga narodów posiadała urzędy centralne i lokalne. W skład senatu wchodzili: marszałek koronny,
kanclerz, hetmani. W miastach był wojewoda i kasztelan. Musieli wykonać pospolite ruszenie, nadzór nad
miarami i wagami, wykonywanie jurysdykcji.
Urzędy były dożywotnie, ale nie były dziedziczne.
Do połowy 18 wieku ni wykształcił się aparat urzędniczy.
Reformy rozpoczęły się od sejmu konwokacyjnego 1764. …. (co zrobił)
Powołał urzędy:
- komisje skarbowa
-komisja wojskowa
Do tych wykonywania zadań tych komisji został powołany zawodowy korpus urzędniczy. Powołano komisje
dobrego porządku.
1793 powołano komisje KEN. Podlegało jej szkolnictwo od podstawowego do wyższych. Pod naciskiem Rosji
powstała rada nieustająca. Nadzorowała administracje. Miała inicjatywę ustawodawczą kontrolowała
urzędników centralnych. Miała 5 departamentów:
- interesów cudzoziemców
- policji
- skarbu
- wojska
Powstanie rady Nieustającej był początkiem podstaw tworzenia kadry urzędniczej.
8. Administracja publiczna w II RP
1918 Administracja publiczna II RP.
Scalenie ziem i społeczeństwa, które było pod zaborami. Powołano komisje – Jaroszyński. Przedstawiła system
struktur i formy państwa. Adm. centralną stanowiła Rada ministrów
- rozpatrywanie sprawozdań
- ustalanie działalności ministrów
- wydawanie zarządzeń
Ministerstwa dzieliły się na departamenty i wydziały. Podział administracyjny regulowały akty prawne.
W gminach władze powierzono samorządowi terytorialnemu z mocy konstytucji marcowej wojewoda
współdziałał z organami kolegialnymi jak rada wojewódzka i wydział wojewódzki. Samorząd wojewódzki
powstały w Wielkopolsce i Pomorzu. Ustawa podzieliła organy na:
-wykonawcze
- stanowiące
- kontrolne
Zakres uprawnień samorządu dot…..
Samorząd posiadał osobowość cywilno- prawną i publiczno-prawną. W okresie 20 lecia międzywojennego
przymusowy był samorząd gospodarczy. Było to zrzeszenie osób prowadzących działalność gospodarczą. Istniał
też samorząd zawodowy.
1922 utworzono ustawę o służbie cywilnej. Wyłączeni byli sędziowie , prokuratorzy, nauczyciele, pracownicy
poczty, kolei, pracownicy przedsiębiorstw.
Ustawa dzieliła na urzędników wyższych i niższych funkcjonariuszy. Od urzędnika służby cywilnej wymagało
się….
9. Administracja publiczna po 1945 roku
W 1945-48 staliśmy się państwem demokracji ludowej. 19.02.1947 mała konstytucja.
1952 nastąpiła likwidacja samorządu terytorialnego i upaństwowienie własności samorządowej. Zniesiono
wojewodów itd.
Podporządkowanie podwójne.
W 75 podział dwustopniowy podział administracyjny (województwo i gmina).
1989 wybory w Polsce. Transformacja wymagała dostosowania administracji publicznej
1990 przywrócenie samorządu terytorialnego na szczeblu gminnym
Rozdzielenie administracji rządowej i samorządowej.
Reforma administracji rządowej
95 reforma centrum rządu
1996 ustawa o służbie cywilnej
- 97 ustawa o działach administracji rządowej
- ustawa o administracji rządowej w województwie, gdzie administracja zaepolona podlegała wojewodzie i
staroście